Τσίρκο στα early 90’s VS Circo National de Cuba το 26’

Προσωπικό αρχείο & source: https://www.circus-collectibles.com/poster/detail/609

Νομίζω ότι ο ελέφαντας ήταν και είναι ένα από τα πιο αγαπημένα ζώα για τα μικρά παιδιά. Παρά το μεγάλο του μέγεθος δεν μας τρόμαζε. Τον ελέφαντα τον αγαπάς, τον θαυμάζεις. Νιώθεις ότι είναι ένα σοφό ζώο, γεμάτο καλοσύνη. Κι εγώ, δεν θα ξεχάσω ποτέ την πρώτη φορά που είδα ελέφαντα από κοντά, που παρά το μεγάλο του μέγεθος, βλέποντας πρόσφατα τη φωτογραφία του, κατάλαβα ότι επρόκειτο για ένα μωρό ελεφαντάκι και όχι για έναν ενήλικα ελέφαντα πλήρους μεγέθους.

Η ανάμνηση εκείνου του ελέφαντα είναι η πιο δυνατή από όλες, όταν σκέφτομαι το τσίρκο που με πήγαινε ο πατέρας μου μικρή. Παρότι δεν υπάρχουν Online πηγές που να αναφέρουν τις περιοδείες τσίρκων στην Ελλάδα στις αρχές του ’90, όλοι θυμούνται έστω αμυδρά το ξακουστό Circo Medrano, ως το πιο καταπληκτικό τσίρκο, μέρος της εμπειρίας του οποίου ήταν το menagerie με άγρια ζώα.

Στο τέλος του θεάματος, τα παιδιά κάναμε ουρά για να ανέβουμε στο ελεφαντάκι και το πόνι, και να βγάλουμε φωτογραφία (στη φωτογραφία πίσω μου αχνοφαίνεται το ελεφαντάκι). «Εγώ θυμάμαι ότι κράτησα αγκαλιά μια μαϊμού», συμπληρώνει η φίλη μου, που επίσης είχε επισκεφθεί με τους γονείς της το τσίρκο. «Θυμάμαι πόσο κρύες μου είχαν φανεί οι πατούσες της!».

Το τσίρκο είχε μια χαρακτηριστική μυρωδιά που πλέον δεν υπάρχει κι αυτό οφείλεται ενδεχομένως στην απουσία σανό και κοπριάς. Από μυρωδιές, αν κάτι συνδέει το τότε με το σήμερα, είναι ο συνδυασμός μαλλί της γριάς και τεχνητής ομίχλης (stage smoke). Όλες οι μνήμες ξύπνησαν όταν πήγα τα παιδιά μου στο Circo National de Cuba στον Άλιμο, που πλέον δεν επιτρέπεται να έχουν ζώα. Η συμμετοχή ζώων σε θεάματα απαγορεύτηκε μετά το 2010, όπου άρχισε σταδιακά να αλλάζει η κουλτούρα μας και η αντίληψή μας ως προς τα δικαιώματά των ζώων.

Είναι σοκαριστικό, το πως η 4χρονη Αλεξία που λάτρευε τα ζώα, δεν μπορούσε να καταλάβει πως και γιατί ένα ζώο του τσίρκου βρίσκεται σε θλιβερή αιχμαλωσία και βασανίζεται ώστε να εκτελέσει κάτι εντελώς αφύσικο για εκείνο. What little we knew. Όχι απλά δεν μπορούσε να το καταλάβει, αλλά το έβρισκε διασκεδαστικό. Τα δικά μου παιδιά, τριάντα χρόνια μετά, δεν γνωρίζουν ότι κάποτε στο τσίρκο υπήρχε show με ζώα. Με λιοντάρια που πηδούν μέσα σε στεφάνια που φλέγονται, ελέφαντες που κάνουν ακροβατικά και τόσα άλλα εγκλήματα που διαπράξαμε οι άνθρωποι στο βωμό της ψυχαγωγίας μας. Αποφάσισα ωστόσο να τους το πω και να τους εξηγήσω γιατί αυτό σταμάτησε, ελπίζοντας ότι δεν θα ακούσω «αχ κρίμα, θέλαμε να δούμε ζωάκια να κάνουν ακροβατικά». Είμαι υπερήφανη που παρά τη μικρή τους ηλικία το κατάλαβαν και αντ’ αυτού ένιωσαν συμπόνια για τα ζώα και πέρασαν πολύ καλά στο τσίρκο χωρίς όλο αυτό.

Θυμάμαι επίσης το κλασικό ακροβατικό, όπου με φαντασμαγορικές στολές ο ακροβάτης διέσχιζε το σχοινί από τον ένα στύλο στον άλλο. Βέβαια, υπήρχε δίχτυ από κάτω του. Στο σήμερα, είδα πολύ πιο εντυπωσιακά ακροβατικά (και εξίσου φαντασμαγορικές στολές) και δεν σου κρύβω, ότι σε κάποιες φάσεις κοψοχόλιασα. Και δεν υπήρχε δίχτυ, ούτε ιμάντας, δεν υπήρχε τίποτα.

«Τι είναι το μαλλί της γριάς;», ρώτησαν οι κόρες μου όταν είδαμε ένα παιδί να το κρατάει χαρούμενο προσπαθώντας να το φάει χωρίς μαζί να καταπιεί τα μαλλιά του. «Σκέτη ζάχαρη», απάντησα και περίμενα αντίδραση. Δεν ζήτησαν να δοκιμάσουν, είπαν η μια στην άλλη ότι θα τους χαλάσει τα δόντια. Περήφανη και πάλι εγώ. Όχι ότι δεν γίνω ζάχαρη και γλυκά γενικά, θα ήθελα να δίνω ακόμη λιγότερη μάλιστα. Αλλά βρίσκω το μαλλί της γριάς μεγάλη ακρότητα!

Σε αμφιθεατρική διάταξη τα πλαστικά καθίσματα ήταν σχετικά καινούργια. Όμως οι μπροστινές θέσεις, οι δύο πρώτες σειρές, είχαν την αίγλη μιας άλλης εποχής. Ξύλινες καρέκλες με βελούδινο κάθισμα και μπράτσα, σαν μικροί θρόνοι. Μάλλον είναι η ζώνη με τα πιο ακριβά εισιτήρια. Αυτές οι καρέκλες μου φάνηκαν παλιές, όπως και η χαμηλή ξύλινη περίφραξη, επίσης ντυμένη  με κάποιου είδους ύφασμα – ταπετσαρία. «Ποιος ξέρει…», αναρωτήθηκα σε μια στιγμή παραλογισμού, μικροβιοφοβίας, αλλά και νοσταλγίας για τα παιδικά μου χρόνια, «μπορεί σε κάποια από αυτές τις καρέκλες να είχα κάτσει μικρή και μάλιστα, ίσως έχει ακόμη το DNA μου πάνω, δεν φαντάζομαι ότι τις καθαρίζουν και ποτέ!». Δεν ξέρω γιατί το σκέφτηκα αυτό, ίσως για να γελάσω με τον εαυτό μου λίγο.

Υπάρχουν πολλά που βελτιώθηκαν από τότε μέχρι σήμερα λοιπόν, δηλαδή, σίγουρα δεν είναι σωστό να εκμεταλλεύεσαι τα ζώα, σίγουρα είναι καλύτερο να ξέρεις πόσο κακό κάνει η ζάχαρη κ.ο.κ. Αλλά, παραδέχομαι, ότι όσο δεν είχα την αντίληψη που έχω τώρα, το τσίρκο της παλιάς εποχής ήταν πολύ μαγική εμπειρία. Από αυτές που χάνονται ανεπιστρεπτί στο χρόνο καθώς η ανθρωπότητα "προοδεύει". Από αυτές που μένουν μόνο ως αφηγήσεις ημών των παλιών, των ''δεινοσαύρων'', που η χρονολογία γέννησης ξεκινά με το "χίλια εννιακόσια...".

Το show του Circo National de Cuba ήταν εκπληκτικό μπορώ να πω. Κι ας μην είχε ελέφαντες και λιοντάρια. Είχα ξαναπάει πριν 3 χρόνια σε παραγωγή του Bonaccini και δεν είχα εντυπωσιαστεί τόσο. Γέλασα, χόρτασα θέαμα, κυρίως ευχαριστήθηκα την έκπληξη στα μάτια των παιδιών μου. Core memories ενδεχομένως, όπως οι δικές μου στο τσίρκο της δικής μου εποχής. Τις φαντάζομαι μεγάλες κάποτε να συζητούν και να θυμούνται, ότι η μαμά τις είχε πάει στο τσίρκο και χαμογελάω. Γιατί ξέρω πως όσο κι αν το εκλογικεύσεις ως ενήλικας, "ναι οκ, ένας άνθρωπος πήδαγε με πιρουέτα ψηλά και έκανε ισορροπία πάνω σε τρία βαρέλια και μια μπάλα", η παιδική ανάμνηση είναι ένα θολό μίγμα αισθήσεων (τα φώτα, ο καπνός, ο εντυπωσιασμός) και συναισθημάτων (προσμονή, χαρά, έκπληξη). Δεν θυμάσαι το ακροβατικό. Θυμάσαι ίσως μια πολύχρωμη ομίχλη με γλυκιά μυρωδιά και τον εαυτό σου να χειροκροτά με ενθουσιασμό.